Tiêu chuẩn quốc tế và khả năng thúc đẩy thương mại dịch vụ

Dịch vụ đóng một vai trò quan trọng trong nền kinh tế toàn cầu,  chiếm khoảng 75% GDP tại các nước phát triển và 50% GDP tại các nước đang phát triển (Theo dữ liệu của Ngân hàng Thế giới). Dưới đây là vài chia sẻ của ông Markus Jelitto - Tham tán thuộc Ban thương mại dịch vụ của Tổ chức Thương mại Quốc tế (WTO) - về vai trò của Tiêu chuẩn quốc tế trong lĩnh vực dịch vụ.

Trong hai thập kỷ vừa qua, xuất khẩu thế giới về thương mại dịch vụ đã tăng gấp hơn 4 lần, và thương mại dịch vụ xét trên cấp độ toàn cầu đã và đang phát triển với tốc độ nhanh hơn hản thương mại hàng hóa. Mức tăng này là kết quả của rất nhiều các nguyên nhân, trong đó có thể kể đến sự phát triển trong công nghệ cho phép phát triển các dịch vụ trên cơ sở mạng giải phóng cho nhà cung cấp và người tiêu dùng khỏi giới hạn về mặt địa lý.

Một nguyên nhân khác nữa dẫn đến sự phát triển của lĩnh vực này là việc gỡ bỏ dần các quỵ định và tư nhân hóa rất nhiều các dịch vụ công như năng lượng, vận tải và viễn thông. Trước đây, các dịch vụ này thường do các đơn vị thuộc chính phủ hoặc quốc gia cung cấp, ngày nay chúng đang ngày càng rộng mở cho các nhà cung cấp dịch vụ đến từ khối tư nhân

Trong bối cảnh này, bên cạnh các quy tắc cơ bản đã được đặt ra, rõ ràng cần thiết phải có thêm các tiêu chuẩn quốc tế trong lĩnh vực dịch vụ. Vào giữa những năm 1990, các thành viên Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) đã thông qua Hiệp định chung về Thương mại Dịch vụ (GATS) tạo ra một bộ quy tắc cơ bản đối với thương mại dịch vụ quốc tế.

Tham tán Markus Jelitto sẽ giải thích mối quan hệ giữa GATS và các tiêu chuẩn quốc tế và nhấn mạnh vai trò của tiêu chuẩn trong việc thúc đẩy phát triển thương mại quốc tế trong lĩnh vực dịch vụ.

Markus Jelitto, Tham tán của Tổ chức Thương mại Quốc tế (WTO). Ảnh: WTO

GATS và tầm quan trọng củaGATS

Hiệp định chung về Thương mại Dịch vụ (GATS) là hiệp định thương mại đa phương đầu tiên về thương mại trong lĩnh vực dịch vụ. Hiệp định này áp dụng cho 162 quốc gia và vùng lãnh thổ là thành viên của WTO. Sự ra đời của Hiệp định này là một trong những thành tựu quan trọng của Vòng đàm phán thương mại Uruguay, kết thúc năm 1993. Đó là gần nửa thế kỷ sau sự ra đời của Hiệp định chung về Thuế quan và Thương mại (GATT) năm 1947, trong đó đặt ra các quy tắc toàn cầu đối với thương mại hàng hoá.

Nhằm cung cấp bộ quy tắc pháp lý cho thương mại dịch vụ, GATS tìm kiếm các phương thức để đảm bảo rằng thương mại dịch vụ được tiến hành trong một môi trường có thể dự đoán và minh bạch, và không tồn tại phân biệt đối xử giữa các dịch vụ và nhà cung cấp dịch vụ từ các thành viên WTO khác nhau.

GATS không chỉ điều chỉnh thương mại vượt qua biên giới quốc gia mà cả các hành vi thương mại được tiến hành thông qua việc thành lập một nhà cung cấp ở một quốc gia khác (ví dụ, việc thành lập một ngân hàng Canada tại Thụy Sĩ), thông qua sự dịch chuyển nhân sự (ví dụ, giám đốc điều hành hoặc quản lý thuộc ngân hàng Canada di chuyển đến Thụy Sĩ), và trong những tình huống có sự tiêu dùng dịch vụ ở một quốc gia khác (ví dụ, thông qua du lịch).

Mục tiêu chính của GATS

Hiệp định này dự định đóng góp cho việc mở rộng thương mại với tư cách là một phương tiện thúc đẩy tăng trưởng kinh tế của tất cả các các đối tác thương mại và sự tiến bộ của các nước đang phát triển. Như vậy, việc mở rộng thương mại được xem như một công cụ để thúc đẩy tăng trưởng và phát triển. Các đóng góp của GATS vào thương mại dịch vụ trên thế giới dựa trên ba trụ cột chính: (1) đảm bảo sự minh bạch và tính có thể đoán trước của các quy tắc và các quy định có liên quan, (2) cung cấp một khuôn khổ chung điều chỉnh các giao dịch quốc tế, và (3) thúc đẩy tự do hóa thông qua các vòng đàm phán.

Đối với các nhà cung cấp dịch vụ, GATS cung cấp độ tin cậy và khả năng dự báo các điều kiện thị trường. Nếu một ngành dịch vụ đã được tự do hóa theo GATS, các thành viên WTO không thể đơn phương thắt chặt tiếp cận thị trường đối với các nhà cung cấp nước ngoài. Ví dụ, trong cuộc khủng hoảng tài chính, một số quốc gia đã tính đến việc ban hành thêm các chính sách bảo hộ, tuy nhiên, trong một số trường hợp, làm như vậy là vi phạm các cam kết quốc tế của quốc gia. Cuối cùng, nhiều quốc gia đã quyết định không ban hành thêm các chính sách đó, cũng có nghĩa là phần lớn thị trường vẫn được mở.

Tất nhiên, chúng ta vẫn còn nhiều thách thức và, thật không may, các thành viên WTO đã không thể kết thúc đàm phán về tự do hóa hơn nữa kể từ khi Hiệp định GATS đã trở thành hoạt động. Điều này đã dẫn đến một số thành viên WTO tìm cách khác, trong đó để thúc đẩy tự do hóa với các đối tác kinh doanh cá thể. Trong khi các sáng kiến như vậy có thể dẫn đến thị trường cởi mở hơn cho một số người, họ mang một nguy cơ chia rẽ và làm phức tạp thêm quyền truy cập cho các nhà cung cấp dịch vụ tổng thể.

Tất nhiên vẫn còn tồn tại rất nhiều thách thức và thật tiếc là kể từ khi GATS đi vào hoạt động, các thành viên của WTO chưa thể đi đến kết luận các đàm phán về tự do hóa hơn nữa. Điều này dẫn đến việc một số thành viên WTO đành phải tìm kiếm các phương thức khác để thúc đẩy tự do hóa với các đối tác thương mại riêng lẻ. Những bước đi như vậy dù có thể giúp mở rộng thị trường cho một số đối tượng nhưng lại cũng mang lại nguy cơ phức tạp hóa quyền tiếp cận của các nhà cung cấp dịch vụ nói chung.

Mối liên hệ giữa tiêu chuẩn quốc tế và GATS

Một mục tiêu của GATS là tạo điều kiện tự do hóa ngành dịch vụ. Tự do hóa này bao gồm việc loại bỏ các hạn chế định lượng và phân biệt đối xử ảnh hưởng đến việc thâm nhập và hoạt động của các nhà cung cấp dịch vụ nước ngoài trong thị trường của một quốc gia. Điều này cần phải được phân biệt với quy định. GATS công nhận quyền của chính phủ (đặc biệt là với những nước đang phát triển) trong việc đưa ra các quy định đáp ứng các mục tiêu chính sách quốc gia. Trong khuôn khổ này, điều mà WTO cần đảm bảo đó là làm sao để các quy định trong nước, ví dụ như các hệ thống cấp phép, các yêu cầu hay các tiêu chuẩn kỹ thuật, không tạo ra những rào cản không cần thiết đối với thương mại dịch vụ. Theo một nghĩa nào đó, chúng ta có thể xem như GATS cung cấp các giới hạn ngoài cho những gì mà các thành viên WTO có thể điều chỉnh. Trong lĩnh vực hàng hóa, theo quy định của GATT, điều này được giải quyết thông qua Hiệp định về hàng rào kỹ thuật trong thương mại và chủ yếu là cho các sản phẩm nông nghiệp, thông qua Hiệp định về Các biện pháp Kiểm dịch động thực vật. Trong lĩnh vực dịch vụ, các cuộc thảo luận vẫn đang tiếp diễn trong WTO.

Trong khi những cuộc đàm phán vẫn đang được tiến hành, cần phải có một giải pháp tạm thời được đưa ra: các thành viên WTO cần đảm bảo rằng các quy định mới liên quan đến dịch vụ được đưa ra trong các lĩnh vực đã được tự do hóa đều không tạo ra những rào cản không cần thiết đối với thương mại. Các thành viên cần chứng tỏ được sự tuân thủ đối với nghĩa vụ này, và một trong các phương thức có thể áp dụng đó là xây dựng các quy định dựa trên các tiêu chuẩn quốc tế. Nói cách khác, đối với các thành viên của WTO, việc áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế là một căn cứ để khẳng định sự phù hợp.

Vai trò của Tiêu chuẩn quốc tế trong lĩnh vực dịch vụ và thương mại dịch vụ

Tiêu chuẩn quốc tế nếu như được áp dụng ở phạm vi bao gồm nhiều quốc gia có thể giúp thúc đẩy thương mại vô cùng mạnh mẽ. Nó tạo ra một nền kinh tế điều tiết, đặc biệt mang lại lợi ích cho các nhà cung cấp dịch vụ vừa và nhỏ - những đối tượng có thể gặp khó khăn trong việc điều chỉnh các dịch vụ cung cấp cho phù hợp với các tiêu chuẩn khác nhau ở các thị trường khác nhau. Đây là lý do tại sao rất nhiều thành viên WTO ủng hộ ý tưởng rằng các quốc gia khi xây dựng các tiêu chuẩn kỹ thuật của riêng mình cần cân nhắc đến các tiêu chuẩn quốc tế.

Nguồn từ: www.tcvn.gov.vn

TIN LIÊN QUAN